Coming Up for Air (1939) | George Orwell

review by Kukee

Coming Up for Air (1939) | George Orwell

บางทีคนเราตายจริง ๆ เมื่อสมองหยุดทำงาน เมื่อเขาสูญเสียอำนาจในการเรียนรู้สิ่งใหม่

Coming Up for Air เป็นการย้อนรำลึกถึงอดีตวัยเยาว์ เวลาแห่งคืนวันอันแสนงามที่ออร์เวลล์บรรยายว่าเหมือนโผล่ขึ้นมาจากน้ำลึกแล้วสูดอากาศเต็มปอด อากาศบริสุทธิ์ที่ต่อลมหายใจให้ชีวิตดำเนินไป

ในทางสำนวนคำนี้เปรียบเปรยว่าเหนื่อยนักให้พักก่อน ออร์เวลล์เขียนหนังสือเล่มนี้ตอนเขาพักฟื้นอยู่ที่เมืองมาราเกชในโมร็อกโกปี 1938 อาจด้วยเหตุแห่งความป่วยไข้ ประกอบกับหนังสือก่อนหน้านี้มีเนื้อหาหนักการเมือง การปกครองและสงครามจึงทำให้งานชิ้นนี้มีเนื้อหาเบาลงและเป็นที่รู้จักน้อยกว่า

ออร์เวลล์อยากเล่าถึงชีวิตก่อนสงครามกับความเปลี่ยนแปลงทางสังคม Coming Up for Air แม้จะตีพิมพ์ในปี 1939 แต่ก็หายจากท้องตลาดอย่างรวดเร็วเพราะเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ในปีเดียวกันนั้นเอง ซึ่งกว่าจะกลับมาตีพิมพ์ใหม่ใช้เวลาสิบปีให้หลังโดยขโมยฉบับพิมพ์ครั้งแรกมาจากห้องสมุดเพื่อมาชำระต้นฉบับใหม่ (เนื่องจากฉบับแรกโดนเซ็นเซอร์เพราะมีการกล่าวถึงฮิตเลอร์ในบางส่วน)

เมื่อเป็นตัวละครเอกของออร์เวลล์ ตามธรรมเนียมต้อนรับต้องหยอกล้อเสียหน่อย ออร์เวลล์ตั้งชื่อว่าจอร์จ แต่เป็นจอร์จ โบว์ลิ่ง ชายชนชั้นกลางวัย 45 ปี อ้วนจนก้มมองเท้าตัวเองไม่เห็น ถูสบู่ไม่เคยถึงหลัง ชายคนนี้อยู่บ้านสร้างใหม่แถบชานเมืองที่เป็นแถวยาวติดกันหมด มีสวนหย่อมหลอก ๆ หลังบ้านให้พอมองนอกหน้าต่างแล้วชื่นใจ

จอร์จทำงานขายประกัน มีลูกสองคนที่พ่อเอือมระอา แต่งงานกับฮิลด้ามาสิบห้าปีจนเกิดความเบื่อหน่าย ฮิลด้าไม่เคยสนใจว่าโลกจะมีแผ่นดินไหว สงคราม ปฏิวัติ โรคระบาด สิ่งที่เธอยึดมั่นคือราคาเนย ขนมปัง ค่าน้ำค่าไฟ จะหาเงินจากที่ไหนกัน เธอสนใจแต่ความมั่นคงของชีวิต ชีวิตที่ทำอย่างไรก็ได้ให้ใช้เงินน้อยที่สุด

ตามประสาออร์เวลล์ เขาสาธยายเข้มข้นวิพากษ์สังคมยุคก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ครอบครัวชนชั้นกลางในอังกฤษ บ้านที่สร้างมาจากสังคมนายทุน ลางสังหรณ์ล่วงหน้าบ่งบอกว่ากำลังจะเกิดสงครามในอีกไม่นานนี้

โบว์ลิ่งพาเดินออกจากบ้านในเช้าวันอาทิตย์ เขาได้เงินก้อนใหญ่จากการเสี่ยงพนัน ไปหาหมอทำฟันปลอม เขาไม่อยากให้ภรรยารู้ กำลังครุ่นคิดอยู่ว่าทำอย่างไรถึงจะได้พักเหนื่อยจากชีวิตในปัจจุบัน ขณะเดินไปก็คิดถึงอดีตในวัยเด็กที่เมืองบินฟิลด์ช่วงปี 1900 ชีวิตของพ่อที่เป็นเจ้าของร้านขายเมล็ดพันธ์ุพืช อาหารสัตว์ แม่ที่ยืนเหนือเตาไฟคอยแต่ทำหน้าที่แม่บ้าน รอวันล้มละลายจากการเข้ามาของทุนนิยม ตัวเขาที่อยากเข้าแก็งค์มือดำของพี่ชายเพื่อไปตกปลา บรรยากาศตอนเด็กที่คุณสามารถขี่จักรยาน นั่งเป็นชั่วโมง ๆ จนแดดกัดกับต้นไม้ใบหญ้าทั้งวัน ลักลอบหนีเที่ยวตั้งเต็นท์ในพงไพร กับบ่อปลาที่เขาไม่เคยจับได้ แต่บรรจงเลี้ยงปลาไว้ในความทรงจำ

โบว์ลิ่งเล่าชีวิตก่อนสงครามในบ้านเกิด จนเขาโดนไปเป็นทหารในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ไปเฝ้าเนื้อสิบเอ็ดกระป๋องที่ฝรั่งเศสนานสองปี เขาก็ไม่รู้เหมือนกันว่าหน่วยนี้มีไว้ทำไม แต่สงครามสอนให้เขามีเวลาอ่านหนังสือ โบว์ลิ่งเลยวางแผนหลบภรรยาไปบินฟิลด์ ไปย้อนอดีตดูว่าในเวลานั้น บินฟิลด์หลงเหลืออะไรบ้าง

ความงดงามของหนังสือเล่มนี้คือฉากที่บรรยายถึงอดีตไม่ย้อนคืน อดีตหายไปหรือเปล่าไม่ทราบได้ แต่ออร์เวลล์บอกว่ามันเป็นโลกที่น่าอยู่ ผมเป็นส่วนหนึ่งของอดีต และวันหนึ่งคุณเองก็คงเป็นเช่นนั้น