Autumn (2016) | Ali Smith

review by Kukee

Autumn (2016) | Ali Smith

I’m the ink, the paper, the grass, the tree, the leaves, the leaf, the greenness in the leaf. I’m the vein in the leaf. I’m the voice that tells no story.

ถ้าปกหนังสือไร้ชื่อมีเพียงเรื่องราวด้านในให้อ่าน หากลีลาโวหาร การดำเนินเรื่องบ่งบอกเอกลักษณ์นักเขียนจนประจักษ์จำได้ อาลี สมิธเป็นหนึ่งในนั้น

เธอเหมือนศิลปินบรรจงลงสีภาพจิตรกรรม สร้างสรรค์รูปแบบสีสันและเนื้อหา อ่านเธอทีไรไม่เคยเบื่อ อาลี สมิธเป็นชาวสก็อต ปัจจุบันเป็นขาประจำชิงรางวัลหนังสือในสหราชอาณาจักร เธอมีผลงานรวมเรื่องสั้น ละคร บทกวีและเขียนนิยายมาหกเล่ม สามเล่มติดหนึ่งในห้าบุ๊คเกอร์ไพรซ์รอบสุดท้ายแต่ยังไม่เคยรับรางวัลสักที

Autumn เป็นเล่มที่เจ็ด (เล่มแรกในจตุภาคแห่งฤดูกาล) กล่าวถึงชีวิตแสนสั้นเปรียบดังใบไม้ร่วงหล่น กาลเวลาหลอมให้มนุษย์เป็นส่วนหนึ่งของกัน และเวลารอย้ำถามว่าเราเป็นใคร เกิดก่อจากสิ่งใด Autumn เล่ามิตรภาพงดงามของอลิซาเบธ หญิงสาววัยสามสิบสองกับดาเนียลชายชราอายุร้อยหนึ่งปี ตั้งแต่อลิซาเบธแปดขวบ เธอกับแม่ย้ายบ้านใหม่โดยมีดาเนียลเป็นเพื่อนบ้าน ครั้งแรกดาเนียลเจอเด็กน้อยเขาบอกยินดีที่ได้รู้จัก ในที่สุดก็พบกัน อลิซาเบธไม่เข้าใจ ดาเนียลตอบว่าบางครั้งคนเราต้องรอชั่วชีวิตกว่าจะเจอเพื่อนยาก ดาเนียลกลายเป็นพี่เลี้ยงเด็กโดยปริยายเวลาแม่ไม่อยู่

ดาเนียลเปิดโลกเธอด้วยหนังสือ เขาถามทุกครั้งวันนี้อ่านอะไร จินตนาการต่อนิทาน เดินเล่น ดูละคร ฟังเพลง ภาพเขียน น้ำเสียงและภาษารื่นรมย์ สำหรับเด็กอย่างอลิซาเบธ เขาคือผู้ประสาทวิชา หนังสือเขียนสลับเวลาย้อนไปมา ฉากเริ่มในปัจจุบันที่เบร็กซิทเกิดขึ้นแล้ว อังกฤษออกจากยูโร

ดาเนียลนอนหลับต้นไม้อยู่ในบ้านพักคนชรา ดาเนียลฝันใบไม้ถึงห้วงอดีตเลือนราง อลิซาเบธกังวลกับอนาคตงานสอนหนังสือ เธอนั่งอ่าน Brave New World อยู่ที่ไปรษณีย์ขณะรอส่งเรื่องต่อพาสปอร์ต คิวยาวเหยียดแต่มีคนอยู่สองสามคน เธอรอนานหลายชั่วโมงด้วยความงุนงง พอถึงคิวนายไปรษณีย์ตรวจเอกสารทีละใบ เหมือนจะผ่านก่อนบอกว่าภาพหัวเธอผิดขนาดเล็กไปสี่มิล อลิซาเบธหัวร้อนรู้สึกเหมือนหัวทำผิดกฎหมาย พนักงานพูดว่านี่ไม่ใช่นิยาย ที่นี้คือไปรษณีย์ (ครั้งต่อมา เขาบอกระยะดวงตาห่างเกินไป)

สภาพสังคมคนในหมู่บ้านครึ่งหนึ่งไม่ยอมพูดกับอีกครึ่งหนึ่ง คนทั่วประเทศผิดหวังอกหักเสียใจ โกรธเคือง สีพ่นบนกำแพงมีข้อความ “กลับบ้านไปซะ” ด้านล่างมีอักษรเล็ก ๆ บรรยาย “เราอยู่ที่บ้านแล้ว ขอบคุณ” รั้วถูกล้อม ตำรวจเพ่นพล่าน มีเสียงสบถในที่สาธารณะ อลิซาเบธไปหาดาเนียลบ่อยครั้งแม้เขาจะหลับยาวนานขึ้น เธอนั่งอ่านหนังสือ A Tale of Two Cities ของดิกเคนส์ให้เขาฟัง อาลีสนุกกับการเสกเวลา วันนี้วันไหนไม่รู้เดือนกันยา เมื่อห้านาทีที่แล้วเดือนมิถุนา แม้เวลาไม่เรียงลำดับ แต่อดีตปัจจุบันเชื่อมต่อชีวิต

หนังสืออ่านสนุกชวนสังเกต เพราะสุดท้ายแล้วเรื่องราวเหล่านี้ก็จะผ่านพ้นไป